Wie bestuurt mijn leven eigenlijk?

Er zijn van die vragen die zich niet opdringen wanneer alles goed gaat, wanneer de dagen gevuld zijn met werk, verantwoordelijkheden, afspraken en plannen, maar die plots opduiken op een onverwacht moment, wanneer de drukte even stilvalt en er ruimte ontstaat om werkelijk naar jezelf te luisteren. Het zijn vragen die niet voortkomen uit nieuwsgierigheid, maar uit een diep verlangen naar waarheid. Ze verschijnen vaak wanneer het leven ons even stilzet, wanneer een relatie verandert, een droom uiteenvalt, een ziekte zich aandient of wanneer we simpelweg voelen dat er iets ontbreekt, zonder precies te weten wat.

Eén van die vragen luidt: wie bestuurt mijn leven eigenlijk?

Op het eerste gezicht lijkt het antwoord vanzelfsprekend. Natuurlijk ben ik dat zelf. Ik neem mijn beslissingen, ik maak mijn keuzes en ik bepaal mijn richting. Toch blijkt het antwoord minder eenvoudig zodra we bereid zijn om iets dieper te kijken. Want hoeveel van wat wij dagelijks doen, denken en voelen ontstaat werkelijk vanuit een vrije, bewuste keuze? En hoeveel daarvan wordt gestuurd door oude overtuigingen, door verwachtingen van anderen, door angst om te falen, door de behoefte om gewaardeerd te worden of door gewoontes die zich in de loop van de jaren zo diep hebben vastgezet dat we ze zijn gaan aanzien voor onze eigen natuur?

Veel mensen ontdekken vroeg of laat dat zij jarenlang een leven hebben opgebouwd dat logisch was, verstandig was en misschien zelfs succesvol was, maar dat niet volledig aanvoelde als hun eigen leven. Ze volgden een richting die hen werd voorgeleefd, maakten keuzes die door de omgeving werden gewaardeerd en namen verantwoordelijkheden op die bij hun rol pasten, zonder zich af te vragen of die keuzes werkelijk voortkwamen uit hun diepste verlangen. Vaak gebeurt dat niet bewust. We worden geleidelijk meegevoerd door de stroom van verwachtingen, verplichtingen en maatschappelijke normen. Pas wanneer er ergens een gevoel van leegte, vermoeidheid of vervreemding ontstaat, beginnen we ons af te vragen of wij eigenlijk nog wel degene zijn die aan het stuur zitten.

Het onzichtbare stuur

Wanneer we geboren worden, komen we terecht in een wereld die al lang voor onze komst bestond. We leren al vroeg wat gewenst gedrag is en wat niet, welke eigenschappen worden beloond en welke minder gewaardeerd worden. We leren hoe we liefde kunnen ontvangen, hoe we erkenning kunnen krijgen en hoe we ons kunnen aanpassen aan de groep waarvan we afhankelijk zijn.

Dat proces is op zich noodzakelijk. Zonder die aanpassing zouden we niet kunnen functioneren binnen een gezin, een gemeenschap of een samenleving. Maar ergens onderweg kan die natuurlijke aanpassing veranderen in een automatische gehoorzaamheid aan patronen die we nooit bewust hebben onderzocht.

Misschien hebben we geleerd dat succes belangrijker is dan vervulling. Misschien hebben we geleerd dat we sterk moeten zijn en onze kwetsbaarheid moeten verbergen. Misschien hebben we geleerd dat het belangrijker is om geliefd te worden dan om authentiek te zijn. Misschien hebben we geleerd dat veiligheid belangrijker is dan avontuur, dat zekerheid belangrijker is dan inspiratie en dat aanpassen belangrijker is dan trouw blijven aan onszelf.

Na verloop van tijd worden die overtuigingen zo vertrouwd dat we ze niet langer herkennen als overtuigingen. Ze lijken eenvoudigweg de werkelijkheid te beschrijven. We denken dat wij kiezen, terwijl het in werkelijkheid vaak onze angst is die kiest. We denken dat wij richting geven aan ons leven, terwijl oude conditioneringen ongemerkt de koers bepalen.

Het merkwaardige is dat deze verborgen bestuurders meestal onzichtbaar blijven zolang alles redelijk goed verloopt. Pas wanneer het leven ons confronteert met een crisis, een verlies of een diep gevoel van onvrede, worden we uitgenodigd om te onderzoeken wie er werkelijk aan het roer staat.

De prijs van aanpassing

Veel mensen besteden jaren aan het perfectioneren van een leven dat eigenlijk niet het hunne is. Ze werken hard, nemen verantwoordelijkheid, zorgen voor anderen en proberen tegemoet te komen aan de verwachtingen van hun omgeving. Aan de buitenkant lijkt alles te kloppen, maar vanbinnen groeit soms een gevoel dat moeilijk onder woorden te brengen is.

Het is geen dramatische pijn. Het is eerder een subtiele vervreemding. Een gevoel dat er ergens een deel van jezelf achtergebleven is. Een vermoeden dat het leven meer zou kunnen zijn dan het voortdurend afwerken van taken, het behalen van doelen en het beantwoorden aan verwachtingen.

Dat gevoel proberen we vaak te overstemmen. We zoeken afleiding, nieuwe uitdagingen of nieuwe projecten. We hopen dat de leegte zal verdwijnen wanneer we nog wat harder werken, nog wat meer bereiken of nog wat beter worden in wat we al doen.

Maar wat als de leegte niet ontstaat omdat er iets ontbreekt?
Wat als de leegte ontstaat omdat wijzelf ontbreken?
Wat als het niet gaat over méér doen, maar over opnieuw aanwezig worden in ons eigen leven?

Dat is vaak een ongemakkelijke ontdekking, want ze confronteert ons met de mogelijkheid dat we jarenlang trouw zijn geweest aan verwachtingen van buitenaf, terwijl we onze eigen innerlijke waarheid steeds verder naar de achtergrond hebben geschoven.

Het moment van toestemming

Misschien is één van de meest bevrijdende inzichten die een mens kan verwerven wel het besef dat niemand zijn leven werkelijk bestuurt zonder zijn toestemming.

Dat betekent niet dat wij verantwoordelijk zijn voor alles wat ons overkomt. Het leven blijft onvoorspelbaar. Mensen maken keuzes die ons raken. Omstandigheden veranderen. Verlies, ziekte en tegenslag maken deel uit van het menselijk bestaan.

Maar zelfs te midden van die onvoorspelbaarheid blijft er iets wat niemand van ons kan afnemen: onze innerlijke positie tegenover wat gebeurt.

Er bestaat in ieder van ons een plaats waar toestemming wordt gegeven. Meestal gebeurt dat onbewust. We geven toestemming aan angst om onze keuzes te bepalen. We geven toestemming aan oude overtuigingen om onze mogelijkheden te beperken. We geven toestemming aan verwachtingen van anderen om onze richting vorm te geven.

Niet omdat we zwak zijn, maar omdat we verlangen naar veiligheid, erkenning en verbondenheid.

Toch verandert er iets fundamenteels op het moment dat we dit mechanisme beginnen te herkennen. Dan ontdekken we dat onze vrijheid niet begint wanneer de omstandigheden veranderen, maar wanneer wij ons bewust worden van de keuzes die we onbewust zijn blijven maken.

Vanaf dat moment verschuift de aandacht. We vragen ons niet langer uitsluitend af waarom bepaalde dingen gebeuren. We beginnen ons af te vragen of we nog langer willen toestaan dat angst, gewoonte of conditionering onze koers bepalen.

Dat is het moment waarop verantwoordelijkheid geboren wordt. Niet als een zware last, maar als een vorm van innerlijke vrijheid.

Van reageren naar creëren

Veel mensen leven alsof het leven hen voortdurend overkomt. Ze reageren op gebeurtenissen, op problemen, op verwachtingen en op de meningen van anderen. Daardoor ontstaat gemakkelijk het gevoel dat de omstandigheden bepalen wie we zijn.

Maar zodra we verantwoordelijkheid beginnen op te nemen voor ons bewustzijn, ontstaat er een andere beweging. Dan verschuift onze aandacht van wat ons overkomt naar wat wij willen creëren.

Dat betekent niet dat we de werkelijkheid ontkennen of dat we alles naar onze hand kunnen zetten. Het betekent wel dat we onszelf opnieuw de vraag durven stellen wat werkelijk belangrijk is.

Wat geeft betekenis aan mijn leven?
Waar word ik werkelijk levend van?
Welke kwaliteiten willen door mij heen tot uitdrukking komen?
Welke bijdrage wil ik leveren?

Wanneer die vragen ruimte krijgen, verandert onze relatie met het leven. Dan worden we niet langer uitsluitend gevormd door omstandigheden, maar beginnen we actief deel te nemen aan de vormgeving van ons bestaan.

De energie verschuift van overleven naar creëren, van aanpassen naar authentiek kiezen, van reageren naar bewust richting geven.

Een bewustzijn voorbij angst

Vanuit het perspectief van het supramentale bewustzijn krijgt deze beweging nog een diepere dimensie. Want wanneer we spreken over verantwoordelijkheid, rijst vanzelf de vraag wie die "ik" eigenlijk is die verantwoordelijkheid opneemt.

Is dat de persoonlijkheid met haar voorkeuren, angsten en verlangens?
Is dat het ego dat voortdurend zoekt naar bevestiging, zekerheid en controle?
Of bestaat er in ons een diepere laag van bewustzijn die niet bepaald wordt door onze conditioneringen?

Steeds meer mensen ervaren dat er achter de voortdurende stroom van gedachten, emoties en innerlijke dialogen een stille aanwezigheid leeft die niet reageert vanuit angst of tekort. Het is een bewustzijn dat niet voortdurend bezig is zichzelf te verdedigen of te bewijzen. Het is een bewustzijn dat eenvoudig aanwezig is en vanuit die aanwezigheid een helderheid voortbrengt die niet gebaseerd is op analyse alleen, maar op een dieper weten.

Wanneer wij vanuit die laag beginnen te leven, verandert onze relatie met verantwoordelijkheid fundamenteel. Dan wordt verantwoordelijkheid niet langer een verplichting die ons wordt opgelegd, maar een natuurlijke uitdrukking van innerlijke volwassenheid. We beseffen dat niemand anders ons leven kan leven, niemand anders onze lessen kan leren en niemand anders onze unieke bijdrage aan de wereld kan realiseren.

Vanuit dat perspectief verschuift de vraag naar verantwoordelijkheid uiteindelijk nog verder. We ontdekken dan dat kapitein zijn over ons leven niet betekent dat een afzonderlijk ego zijn wil oplegt aan de werkelijkheid, maar dat we leren samenwerken met een dieper bewustzijn dat zich voortdurend door ons heen wil uitdrukken. De kapitein wordt dan niet de controleur van het leven, maar de behoeder van een innerlijke afstemming. Hij luistert, onderscheidt en kiest. Niet vanuit angst, niet vanuit behoefte aan erkenning, maar vanuit een steeds grotere resonantie met datgene wat door hem heen geboren wil worden.

Het roer opnieuw in handen

Er komt een moment waarop een mens begrijpt dat wachten op toestemming van anderen hem niet dichter bij zichzelf zal brengen. We kunnen wachten tot iedereen akkoord gaat met onze keuzes, tot de omstandigheden ideaal zijn of tot alle onzekerheid verdwenen is, maar dat moment zal nooit volledig aanbreken.

De enige toestemming die uiteindelijk werkelijk telt, komt niet van ouders, partners, collega's, leraren of maatschappelijke instanties, maar ontstaat van binnenuit. Het is de toestemming om authentiek te zijn, ook wanneer anderen dat niet begrijpen. Het is de toestemming om rollen los te laten die ooit bescherming boden maar ondertussen te klein zijn geworden. Het is de toestemming om een richting te kiezen die niet noodzakelijk samenvalt met de verwachtingen van de omgeving, maar die wel resoneert met wat diep vanbinnen als waar, levend en betekenisvol wordt ervaren.

Dat vraagt moed. Niet de moed van grote heroïsche daden, maar de stille moed om jezelf niet langer te verlaten. De moed om verantwoordelijkheid te nemen voor wat je voelt, denkt en kiest. De moed om niet langer te leven vanuit automatische patronen, maar vanuit een groeiende innerlijke helderheid.

Want telkens wanneer wij trouw blijven aan onze diepere waarheid, versterken wij onze innerlijke autoriteit. Dan wordt ons leven steeds minder bestuurd door angst en steeds meer door bewustzijn.

Varen op een dieper kompas

Misschien is dat uiteindelijk de ware betekenis van kapitein zijn over je eigen leven. Niet dat je de zee kunt beheersen, dat je elke storm kunt vermijden of dat je op voorhand alle antwoorden
kent. Het betekent dat je bereid bent aanwezig te blijven wanneer de omstandigheden veranderen, wanneer onzekerheid zich aandient en wanneer de horizon tijdelijk uit zicht verdwijnt. Juist in die momenten groeit het vertrouwen in een dieper kompas dat niet gebaseerd is op controle, maar op bewustzijn.

Misschien is dat ook de diepste betekenis van volwassenheid: niet dat we onafhankelijk worden van alles en iedereen, maar dat we voldoende innerlijke vrijheid ontwikkelen om bewust mee te werken aan de beweging van het leven zelf. Dan worden onze keuzes niet langer uitsluitend bepaald door oude patronen, conditioneringen of overlevingsmechanismen, maar steeds meer door een bewustzijn dat ruimer is dan ons persoonlijke verhaal.

Op dat moment verandert ook de oorspronkelijke vraag. Wie bestuurt mijn leven? wordt dan minder belangrijk dan de vraag: Vanuit welk bewustzijn wil ik leven? Want zodra die vraag werkelijk wordt toegelaten, ontdekken we dat het stuur nooit buiten ons lag. Het lag verborgen onder lagen van angst, aanpassing en gewoonte, wachtend tot wij bereid waren onze plaats opnieuw in te nemen.

Niet als passagier. Niet als slachtoffer van omstandigheden. Maar als een mens die verantwoordelijkheid durft te dragen voor zijn eigen bewustzijn en daardoor ook voor de koers van zijn leven.

Misschien is dat wel de grootste ontdekking van allemaal: dat de kapitein waarnaar we zo lang gezocht hebben, al die tijd in onszelf aanwezig was. Niet als een strenge bestuurder die alles onder controle moet houden, maar als een stille aanwezigheid die wacht tot wij bereid zijn opnieuw plaats te nemen aan het roer en ons leven werkelijk te bewonen. Vanaf dat moment wordt verantwoordelijkheid geen last meer, maar een vorm van vrijheid, en wordt het leven zelf een voortdurende uitnodiging om steeds opnieuw te kiezen voor datgene wat waarachtig, levend en diep menselijk is.
 

Philippe Vandevorst
Reageren kan op : philippe.vandevorst@timotheus.org